Słownik pojęć polsko-niemiecki

Terminy, które pojawiają się w tym informatorze i w kontaktach z partnerami po stronie saksońskiej.

Odpowiedniki są wskazaniem znaczeniowym, nie tłumaczeniem prawnym. Systemy kształcenia zawodowego w Polsce i w Niemczech opierają się na odrębnych przepisach i część pojęć nie ma dokładnego odpowiednika po drugiej stronie — w takich miejscach podajemy termin najbliższy znaczeniowo i wyjaśniamy różnicę.

Słownik jest ułożony tematycznie. Na końcu znajduje się indeks niemiecko-polski w porządku alfabetycznym — przydatny przy czytaniu dokumentów otrzymanych od partnera.

Nauka zawodu i jej uczestnicy

Polski Niemiecki Znaczenie
Nauka zawodu Berufsausbildung, w rzemiośle Lehre Kształcenie zawodowe prowadzone równolegle w zakładzie i w szkole
Uczeń, pracownik młodociany Auszubildender (Azubi), w rzemiośle Lehrling Osoba ucząca się zawodu w zakładzie na podstawie umowy
Zakład szkolący Ausbildungsbetrieb Przedsiębiorstwo prowadzące praktyczną naukę zawodu
Instruktor praktycznej nauki zawodu Ausbilder Osoba w zakładzie odpowiedzialna za naukę ucznia
Czeladnik Geselle Osoba z kwalifikacjami potwierdzonymi egzaminem czeladniczym
Mistrz Meister Osoba z tytułem mistrza w zawodzie
Izba rzemieślnicza Handwerkskammer Instytucja nadzorująca naukę i przeprowadzająca egzaminy
Cech rzemiosł Innung Organizacja zrzeszająca zakłady, obsługująca bieżące sprawy nauki

Dokumenty i uprawnienia

Polski Niemiecki Znaczenie
Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego Berufsausbildungsvertrag Pisemna umowa między zakładem a uczniem, podstawa całej nauki
Przygotowanie pedagogiczne instruktora Ausbildereignung, AEVO Uprawnienie do prowadzenia nauki; w Niemczech potwierdzane egzaminem przed izbą, w Polsce ukończeniem kursu
Uprawnienie zakładu do szkolenia Ausbildungsberechtigung Potwierdzenie, że zakład jest w stanie nauczyć całego zawodu
Rejestr umów uczniowskich Lehrlingsrolle, Ausbildungsverzeichnis Rejestr prowadzony przez izbę; wpis jest warunkiem dopuszczenia do egzaminu
Dziennik nauki, dokumentacja przebiegu Ausbildungsnachweis, Berichtsheft Zapis przebiegu nauki; w obu krajach warunek dopuszczenia do egzaminu
Świadectwo czeladnicze Gesellenbrief Dokument potwierdzający zdanie egzaminu czeladniczego
Dyplom mistrzowski Meisterbrief Dokument potwierdzający tytuł mistrza

Organizacja nauki

Polski Niemiecki Znaczenie
Program nauczania zawodu Ausbildungsordnung Przepis określający treść i strukturę nauki w danym zawodzie
Ramowy plan nauki Ausbildungsrahmenplan Rozpisanie treści nauki na kolejne półrocza
Plan nauki w zakładzie betrieblicher Ausbildungsplan Przełożenie planu ramowego na warunki konkretnego zakładu
Szkoła branżowa I stopnia Berufsschule Szkoła prowadząca teoretyczną część nauki zawodu
Nauka blokowa Blockunterricht Zajęcia szkolne w kilkutygodniowych blokach, stosowane m.in. w Saksonii
Nauka naprzemienna begleitender Unterricht, Teilzeitunterricht Jeden lub dwa dni zajęć szkolnych w tygodniu
Szkolenie międzyzakładowe Überbetriebliche Lehrlingsunterweisung, ÜLU Kursy w centrach izby uzupełniające naukę w zakładzie; nie ma odpowiednika w systemie polskim
Nauka prowadzona wspólnie przez kilka zakładów Verbundausbildung Uzupełnienie brakującej części zawodu u zakładu partnerskiego

Warunki zatrudnienia ucznia

Polski Niemiecki Znaczenie
Okres próbny Probezeit Początkowy okres, w którym umowę można rozwiązać bez wypowiedzenia
Wynagrodzenie ucznia Ausbildungsvergütung Wynagrodzenie za czas nauki, rosnące z każdym rokiem
Ochrona pracy młodocianych Jugendarbeitsschutzgesetz, JArbSchG Niemieckie przepisy o pracy osób poniżej 18 lat; odpowiednik polskiego działu IX Kodeksu pracy
Wstępne badanie lekarskie Erstuntersuchung Badanie wymagane przed dopuszczeniem młodocianego do pracy
Prace wzbronione młodocianym gefährliche Arbeiten für Jugendliche Prace wyłączone albo dopuszczone wyłącznie pod nadzorem

Egzaminy

Polski Niemiecki Znaczenie
Egzamin pośredni Zwischenprüfung Egzamin w połowie nauki, sprawdzający postępy; w części zawodów zastąpiony pierwszą częścią egzaminu końcowego
Egzamin czeladniczy Gesellenprüfung Egzamin końcowy przed komisją izby rzemieślniczej
Egzamin mistrzowski Meisterprüfung Egzamin otwierający m.in. prawo do prowadzenia nauki zawodu

Podstawy prawne po stronie niemieckiej

Polski Niemiecki Znaczenie
Ustawa o rzemiośle Handwerksordnung, HwO Reguluje rzemiosło i naukę zawodu w rzemiośle
Ustawa o kształceniu zawodowym Berufsbildungsgesetz, BBiG Ogólna ustawa o kształceniu zawodowym

Indeks niemiecko-polski

Ausbilder — instruktor praktycznej nauki zawodu
Ausbildereignung (AEVO) — przygotowanie pedagogiczne instruktora
Ausbildungsberechtigung — uprawnienie zakładu do szkolenia
Ausbildungsbetrieb — zakład szkolący
Ausbildungsnachweis — dziennik nauki
Ausbildungsordnung — program nauczania zawodu
Ausbildungsrahmenplan — ramowy plan nauki
Ausbildungsvergütung — wynagrodzenie ucznia
Auszubildender (Azubi) — uczeń, pracownik młodociany
begleitender Unterricht — nauka naprzemienna
Berichtsheft — dziennik nauki
Berufsausbildung — nauka zawodu
Berufsausbildungsvertrag — umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego
Berufsbildungsgesetz (BBiG) — ustawa o kształceniu zawodowym
Berufsschule — szkoła branżowa I stopnia
betrieblicher Ausbildungsplan — plan nauki w zakładzie
Blockunterricht — nauka blokowa
Erstuntersuchung — wstępne badanie lekarskie
gefährliche Arbeiten für Jugendliche — prace wzbronione młodocianym
Geselle — czeladnik
Gesellenbrief — świadectwo czeladnicze
Gesellenprüfung — egzamin czeladniczy
Handwerkskammer — izba rzemieślnicza
Handwerksordnung (HwO) — ustawa o rzemiośle
Innung — cech rzemiosł
Jugendarbeitsschutzgesetz (JArbSchG) — ochrona pracy młodocianych
Lehre — nauka zawodu w rzemiośle
Lehrling — uczeń w rzemiośle
Lehrlingsrolle — rejestr umów uczniowskich
Meister — mistrz
Meisterbrief — dyplom mistrzowski
Meisterprüfung — egzamin mistrzowski
Probezeit — okres próbny
Teilzeitunterricht — nauka naprzemienna
Überbetriebliche Lehrlingsunterweisung (ÜLU) — szkolenie międzyzakładowe
Verbundausbildung — nauka prowadzona wspólnie przez kilka zakładów
Zwischenprüfung — egzamin pośredni