Współczesna gospodarka opiera się na wiedzy, innowacjach oraz wykwalifikowanych pracownikach. Choć często mówi się o rozwoju nowych technologii, automatyzacji czy sztucznej inteligencji, fundamentem wielu sektorów gospodarki nadal pozostają przedsiębiorstwa rzemieślnicze oraz sektor małych i średnich przedsiębiorstw. To właśnie one świadczą usługi niezbędne dla mieszkańców, współpracują z dużymi firmami produkcyjnymi, tworzą lokalne miejsca pracy i odpowiadają za rozwój kompetencji zawodowych kolejnych pokoleń pracowników. Rzemiosło od wielu lat stanowi jeden z najważniejszych elementów rozwoju lokalnych gospodarek. Przedsiębiorstwa rzemieślnicze działają praktycznie w każdej branży – od budownictwa, mechaniki, elektrotechniki i obróbki metali, przez gastronomię, usługi, hotelarstwo czy fryzjerstwo, aż po nowoczesne zawody wykorzystujące technologie cyfrowe. Ich znaczenie wykracza jednak daleko poza samą działalność gospodarczą. To właśnie firmy rzemieślnicze bardzo często są miejscem, w którym młodzi ludzie zdobywają pierwsze doświadczenia zawodowe oraz uczą się odpowiedzialności, jakości pracy i współpracy w zespole.
Obecnie sektor rzemiosła przechodzi intensywne zmiany. Współczesne przedsiębiorstwa coraz częściej wykorzystują nowoczesne technologie, cyfrowe systemy projektowania, automatyzację procesów, specjalistyczne oprogramowanie czy nowoczesne urządzenia produkcyjne. Rzemiosło przestaje być postrzegane wyłącznie jako tradycyjna działalność oparta na doświadczeniu przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Coraz częściej łączy wieloletnią wiedzę praktyczną z innowacjami oraz nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi. Jednocześnie przedsiębiorcy coraz częściej zwracają uwagę na rosnące trudności związane z pozyskiwaniem wykwalifikowanych pracowników. W wielu branżach obserwowany jest niedobór fachowców posiadających odpowiednie umiejętności praktyczne oraz doświadczenie zawodowe. Problem ten wynika z kilku nakładających się zjawisk. Z jednej strony zmienia się struktura demograficzna społeczeństwa, z drugiej wielu doświadczonych specjalistów kończy aktywność zawodową, a liczba młodych osób wybierających edukację zawodową nie zawsze odpowiada potrzebom rynku pracy. Wyzwania te dotyczą zarówno Polski, jak i Saksonii. Przedsiębiorstwa po obu stronach granicy poszukują pracowników przygotowanych do wykonywania nowoczesnych zawodów, potrafiących korzystać z nowych technologii oraz szybko dostosowywać się do zmieniających się warunków gospodarczych. Coraz większego znaczenia nabiera więc nie tylko samo kształcenie zawodowe, ale również jego jakość oraz stopień dopasowania do rzeczywistych potrzeb przedsiębiorców.
Istotną rolę odgrywa tutaj sektor małych i średnich przedsiębiorstw, który stanowi podstawę europejskiej gospodarki. To właśnie w MŚP powstaje większość nowych miejsc pracy, rozwijane są lokalne specjalizacje oraz budowane są trwałe relacje pomiędzy edukacją a gospodarką. W przypadku rzemiosła przedsiębiorcy bardzo często sami uczestniczą w procesie przygotowania przyszłych pracowników, organizując praktyczną naukę zawodu oraz przekazując wiedzę kolejnym pokoleniom specjalistów. Dlatego inwestowanie w edukację zawodową należy postrzegać jako inwestycję w rozwój całego regionu. Dobrze przygotowani pracownicy zwiększają konkurencyjność przedsiębiorstw, ułatwiają wdrażanie innowacji oraz wspierają rozwój lokalnej gospodarki. Jednocześnie młodzi ludzie zyskują większe szanse na znalezienie stabilnego zatrudnienia oraz rozwój kariery zawodowej w miejscu zamieszkania, co może ograniczać odpływ wykwalifikowanych kadr z regionów.
Odpowiedzią na te wyzwania są działania realizowane w ramach projektu „Nauka i praca w rzemiośle – rozwój kształcenia dualnego”, współfinansowanego z programu Interreg Polska–Saksonia. Projekt koncentruje się na wzmacnianiu współpracy pomiędzy szkołami, przedsiębiorcami, organizacjami rzemiosła oraz instytucjami rynku pracy, aby wspólnie wypracować rozwiązania odpowiadające potrzebom współczesnej gospodarki. Jednym z najważniejszych założeń programu Interreg jest wspólne rozwiązywanie problemów, które dotyczą regionów po obu stronach granicy. W przypadku edukacji zawodowej wyzwania są bardzo podobne – zarówno polskie, jak i saksońskie przedsiębiorstwa potrzebują dobrze przygotowanych pracowników, szkoły poszukują skuteczniejszych form współpracy z pracodawcami, a młodzi ludzie potrzebują łatwiejszego dostępu do informacji o możliwościach rozwoju zawodowego. Dlatego projekt nie ogranicza się do wymiany doświadczeń pomiędzy partnerami. Jego celem jest wspólne wypracowanie narzędzi i rozwiązań, które będą mogły być wykorzystywane zarówno przez szkoły, przedsiębiorców, jak i uczniów po obu stronach granicy. Rozwijana platforma InterCraft, materiały edukacyjne, strategie współpracy oraz działania ekspertów mają wspierać budowanie trwałych relacji pomiędzy edukacją i gospodarką oraz zwiększać atrakcyjność kształcenia dualnego.
Coraz większą rolę odgrywa również cyfryzacja edukacji zawodowej. Dostęp do nowoczesnych narzędzi cyfrowych umożliwia łatwiejsze przekazywanie wiedzy, szybszy kontakt pomiędzy szkołami i przedsiębiorcami oraz lepsze planowanie ścieżki edukacyjnej i zawodowej przez młodych ludzi. Rozwiązania cyfrowe nie zastępują praktycznej nauki zawodu, ale skutecznie ją wspierają, ułatwiając dostęp do informacji i rozwijając współpracę pomiędzy wszystkimi uczestnikami procesu kształcenia. Rozwój nowoczesnego rzemiosła wymaga więc jednoczesnego inwestowania w ludzi, edukację oraz współpracę. Dopiero połączenie doświadczenia przedsiębiorców, wiedzy szkół, zaangażowania organizacji rzemiosła i wykorzystania nowoczesnych technologii pozwala tworzyć system odpowiadający potrzebom współczesnego rynku pracy.
Projekt „Nauka i praca w rzemiośle – rozwój kształcenia dualnego” pokazuje, że współpraca transgraniczna może stać się impulsem do budowania nowoczesnego modelu edukacji zawodowej. Dzięki wspólnym działaniom partnerów z Polski i Saksonii możliwe jest tworzenie rozwiązań, które będą wspierać rozwój przedsiębiorstw, zwiększać kompetencje zawodowe młodych ludzi oraz wzmacniać konkurencyjność całego regionu pogranicza. Nowoczesne rzemiosło nie jest jedynie częścią lokalnej tradycji. Jest jednym z filarów regionalnej gospodarki, ważnym źródłem innowacji, przedsiębiorczości i zatrudnienia. Inwestowanie w jego rozwój oznacza inwestowanie w przyszłość młodych ludzi, przedsiębiorstw oraz całych społeczności, które dzięki dobrze przygotowanym kadrom mogą skuteczniej odpowiadać na wyzwania współczesnej gospodarki.
Od października 2025 roku partnerzy z Polski i Saksonii wspólnie realizują projekt „Nauka i praca w rzemiośle – rozwój kształcenia dualnego”, którego celem jest wspieranie nowoczesnego kształcenia zawodowego oraz rozwój współpracy pomiędzy edukacją i sektorem rzemiosła na pograniczu polsko-saksońskim.
Partnerzy projektu zakończyli realizację Zadania 2 „Diagnoza i wypracowanie koncepcji strategii rozwoju kształcenia dualnego w rzemiośle”, które stanowi jeden z najważniejszych etapów projektu „Nauka i praca w rzemiośle – rozwój kształcenia dualnego”.
